Thomas Maltus ( 1766 - 1834 ) iqtisad tarixində pessimist iqtisadçı olaraq tanınır. Heç də pis
keçinməyən ailədə dünyaya gələn Maltus demək olar ki, yaşamı boyunca yoxluq
görməmişdi ve o bundan çox qorxurdu.
İqtisad tarixinə 'maltusçuluq' deyə keçmiş teoriye
əsasən bizi gələcəkdə əhalinin təbii artımından dolayı qaçılmaz qıtlıq,
yoxsulluq və bunların səbəb olacağı xəstəliklər gözləyir. 18 ve 19 cu əsirlərdə
yaşamış Maltus əhalnin təbii artımının fələkətli nəticələrə səbəb olcağını açıq
açkar dilə gətirərək bunun qarşısının demokratək olmayan yollarla alınmasının
tərafdarı olmuşdur. Eyni zamanda o yaşadığı dönəmdə İngiltərədə qəbul olunan
'kasıbları qoruma qanununa' da qarşı çıxmışdır. Maltus əhalinin dünyada
həndəsi ortalama ilə, qida və ərzaq məhsuldarlığının isə ədədi ortalama ilə
artdığını bildirərək, ortaya qoyduğu həll yolları ilə çox qınanmışdır. O hətta
2015 - 2020 illəri aralığında qida çatışmazlığının insanlar arasında
münaqişələrə və nəticədə çox sayda insanın həlak olacağına səbəb olacağını da
bildirməkdən çəkinməmişdir. Maltus işçilərə yüksək maaş ödənməsinin də əlehinə
çıxmış və bunun təbii artımın qarşısını almaq üçün vacib olduğunu demişdir. O bu
vəzyətdən çıxış yolu, yani təbii artımın qarşısının alınmasının çıxış yolu kimi
xəstələrin müalicə edilməməsində, maaşların minimum səviyyədə saxlanılmasında,
kasıbların dövlət tərəfindən müdafiə edilməməsində görürdü. Bütün bu comərtcə
davranışına rəğmən maltusçuluq həm dövrünün həm də günümüzün iqtisadçıları
tərəfindən qınanmışdır.
1700 - 2012 illəri arasında
müşahidə edilən demografik artım ritmi ilk çağlardan bəri reallaşmış olsaydı,
dünya əhalisinin sayı 0 - 1700 cü illər arasında 100.000 qatına çıxmış olardı.
1700 cü ildə dünya əhalisinin 600 milyon olduğu güman edilir. Amma demografik
böyümə 1700 cü illərdən sonra ciddi ölçüdə artmışdır. Məsələn, 1780 ci illərdə
heç 3 milyonu tamamlamayan ABŞ toplam əhalisi, 1910 cu illərdə 100 milyon, 2010
cu illərdə isə 300 milyona çatmışdır. Yani demografik böyümənin artış tempi 200
ildə 100 qatı ifadə etmişdir. Bu illər ərzində ölkələrdə ortalama 0.8% lik bir
demogafik böyümə yaşamışdır. Amma son zamanlar qəbul edilən qərarlarla bu
artışlar hardasa nəzarət alına alına bilmiş, bəzi ölkələr isə əhalinin mənfi
atımını, yani azalışını əldə etmişdir. Məsələn Çinin 1970 ci ildə qəbul etdiyi
qərar əhalinin təbii artımını xeyli azaltmışdır. Statistikaya əsasən bu qərar
qəbul edilən zaman Çinin əhalisi Hindistanın əhalisindən 50 % artıq idi. Amma bu
gün Hindistanın əhalisi Çinin əhalisinə çatmaqdadır və hətta 2020 ci ildə
keçəcəyi güman edilməkdədir. Digər tərəfdən də əksər dünya ölkələri, Almaniya,
Lüksenburg, Polşa, Rusya mənfi artımdadır. Əksər Avropa ölkələrində isə 2000 ci
illərin əvvəlindən qadın başına düşən uşaq sayısı 1.5 in altına qədər enmişdir. Digər tərəfdən son illərdə gənc nəsilin toplam dünya əhalisi içində faizle tutduğu pay da xeyli azalaraq, 1945 ci il səviyyesindən də aşağı enmişdir. Belə ki, bu göstərci 1945 ci ildə 18,4 %, 2000 ildə 20.4 %, 2011 ci ildə ise 16.8 % olmuşdur.
Əgər dünya əhalisinin artımı 1700 -
2012 illəri arasındakı artım tenpi ilə çoxalmağa davam etsə 300 il sonra, yani
2300 cü ildə dünya əhalisi 70 milyarda çatacaqdır ki, bu da bugünkü əhalinin 10
qatına bərabərdir. Dünya əhalisinin artım rəqəmlərinə son illərin və gələcəyə
dair proqnozlaşdırılan ( 0.1% - 0.2% ) göstəricilər, yani maltusçuluq yönündən
baxsaq xeyli ürək açan olduğunu görərik, amma bir başqa tərəfdən ortaya bir sıra
suallar ve narahat edici nəticələr çıxır.
Bəs görəsən bu nəticələr hansı yollarla əldə edilir və ediləcəkdir. ?
Orta cinslər ya da eyni cinslilər nə üçün dünyada belə sürətlə artır ? !
Dünyanın bölgələri arasında gəlir fərqlilikləri nə üçün bu qədər böyükdür ? !
Afrikada insanlar nə üçün acından ölür ya da nəyə göre 20% yaxın uşaq özünün 5 ci ad gününü görəbilmir ? !
Kütləvi insan ölümünə səbəb olan xəstəliklər periyodik olaraq bir neçə ildən bir nə üçün ortaya çıxır ? !
Fərqli fərqli cəryanların, təriqətlərin, qruplaşmaların kütləvi qətlyamlarının qaşısı nə üçün alına bilmir ? !
Dünyada nə üçün müharibələr hələ də var ? !
Has laoreet percipitur ad. Vide interesset in mei, no his legimus verterem. Et nostrum imperdiet appellantur usu, mnesarchum referrentur id vim.
0 comments:
Yorum Gönder