Bir Anglosakson Hadisəsi (Gəlir Uçrumları)

Günümüzdə iqtisadi fəaliyyətlərin yol aşmış olduğu iqtisadi bərəbərsizliklər hər keşən gün ekonomik fərdlər arasında gəlir baxımından uçurum yaradacaq qədər böyüməyə davam etməkdədir. Bu başlıca olaraq kapitalizmin hədsiz sərvətə sahib olmada yaratdığı sərbəstliklərdən ya da gəlirlərin qaynağının araşdırılmaması kimi səbəblərdən ortaya çıxmış olsa da bu fərqliliyin yaranmasının əsas səbəbi  kapitalizm dilindən desək bacarıqdır. Bəzi mənbələr insanlar arasındakı böyük gəlir fərqliliyini onların sahib olduqları təhsil, bilik səviyyələrindəki çeşitliliklərdən qaynaqlandığını əsas gətirirlər.

1970 ci illərdən, xüsusi ilə də son zamanlarda gəlir bərabərsizlikləri arasındakı uçrum daha da artmışdır. İqisadi ədəbiyyatlarda “ANGLOSAKSON HADİSƏSİ” kimi adlandırılan bu hadisələr rəqəmsal olaraq çox şeyi ortaya qoymaqdadır. 1970 ci illərdən sonra Anglosakson və ABŞ ölkələrində gəlir bərabərsizliyi sürətlə artmağa başlamışdır. Daha doğrusu ən yüksək gəlirə sahib 10% luq hissənin payı daha da artmış və bununla bərabər 10% luq qismin üstündə yer alan 1% lik hissənin gəlirlərindəki sıçrama daha da güclü və uçum yaradacaq qədər böyük olmuşur. Məsələn, 1970 ci illərdə Anglosakson ölkələrində 1% lik hissənin milli gəlirdən  aldığı pay 6 – 7 % ikən, ABŞ da bu da rəqəm hətta 9% olmuşdur. Amma, 40 il sonra, yəni 2010 cu ilə baxdıqda vəziyyətin daha da acınacaqlı olduğu otaya çıxar. Belə ki, ən üst 1% lik gəlirə sahib şəxslərin gəliri gəlirləri 2010 cu ildə milli gəlirin ABŞ 20% i, Kanadada və İngiltərədə 15% i, Avstraliyada 10% i, Almaniyada 9% i olmuşdur. Yani nəticəyə baxdığımızda son illərdə bərabərsizliklərin daha da artdığı və ən yüksək 1% lik gəlirə sahib şəxslərin aşıq aşikar sərvətlrinə sərvət qadıqları görülməkdədir.

         İqtisadçıların bir qismi bunu insanlar arasındakı bilgi ya da təhsil fərqliliyində görür. Amma, əslinə baxanda bunun heç də belə olmadığı ortaya çıxmaqdadır. Yani, ABŞ dakı ən yüksək gəlirli 10% luq  hissənin təhsil vəziyyətinə baxdıqda onların hamısının hardasa eyni təhsil mərhələlərindən keçdiyi və aralarında o qədər də təhsil fərqinin olmadığı ortaya çıxır. Amma təbii ki, bu 10% luq hissə arasında da uçurum böyükdür. Yəni, bu 10% luq hissə içində və ən üstdə yer alan 1% lik qismin gəlirləri daha böyükdür. Nəticə isə əslində ən azından ABŞ daki gəlir bərabərsizliyinin təhsil səviyəsindən aslı olmadığını ortaya qoyar. Bu bərabərsizliyin başlıca səbəbi isə Amerikan toplumunun bəzi şəxsləri ya da üst sıralarda ye almış olan idarəçini “ Qazanan” elan etməsindən ortaya çıxmaqdadır. Bir sözlə özlrinə aid səciyyəvi xüsusiyyətləri olan bu şəxslərin bacarıqları diqqətə alınar və seçilmiş kimi görünən bu şəxslərə həddindən artıq maaşlar təklif edilər. Bu isə şirkətin gəlirlərinin ya da satışlarının xarici səbəblərdən, yani şirkət daxili olmayan səbəblərdən dolayı artdığında müşahidə ediləcəkdir.  CEO adlandırılan bu fərdlərin maaşlarının şişirdilmiş şəkildə sürətlə artması günümüzdəki  10% - 90% ayrımının başlıca səbəbidir. Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Amerikadakı gəlir fərqliliklərindən yaranmış uçrumun əsas səbəbi təhsil səviyyəsindəki qeyribərabərliklərdə axtarılmamalıdır.  

Elgün ORUCLU

Elgun Oruclu

Author & Editor

Has laoreet percipitur ad. Vide interesset in mei, no his legimus verterem. Et nostrum imperdiet appellantur usu, mnesarchum referrentur id vim.