ÖNƏMSİZ OLMANIN ÖNƏMİ

İqtisadiyyatda zəif ya da kiçik olmaq hər zaman daha az gəlir əldə etmək anlamını ifadə etməz. Yəni, bəzən içində olunmuş olan vəziyyətdən aslı olaraq zəif ya da daha kiçik iqtisadiyyata sahib olmaq qazanc da gətirə bilər. Bəzən də bu gəlir, güclü, hətta inkişaf etmiş ölkələrin gəlirlərindən də çox olacaqdır. Buna iqtisadiyyatda “ÖNƏMSİZ OLMAĞIN ÖNƏMİ” deyilir. Bəs bu necə baş verir.?

         Beynəlxanq iqtisadiyyatdakı ( dünya bazarı) məhsulların qiymətləri böyük ixracatçı ya da güclü iqtisadiyyata sahib ölkələrin daxili bazar qiymətlərinə yaxın şəkildə müəyyən edilir.  Yəni, dünya bazarında böyük ixracata sahib bir ölkənin müəyyən etdiyi qiymətlər onun öz daxili bazarı qiymətinə çox yaxın olur və eyni zamanda böyük ixracatçı ölkə də güclü olduğu üçün bu ölkədə həyat səviyyəsi, maaşlar və dolays ilə də qiymətlər daha kiçik ölkədəkindən  yüksək olacaqdır. Nəticədə bu da xarici ticarətdə öz əksini tapmış olar. Amma, bu kimi iqtisadi hadisələr belə vəziyyətlərdə bəzən daha zəif iqtisadiyyata sahib ölkələrin üzünü güldürər.  Məsələn, Təsəvvür edək ki, iki (A və B) ölkələri vardır. “A” ölkəsi daha güclü, “B” isə daha kiçik iqtisadiyyata sahib ölkədir. “A” və “B”ölkələri dünya bazarına bəzək əşyaları ixrac etmiş olsunlar. “A”nın  hər il dünya bazarında 5000, “B” nin isə 3000 məhsulu öz tələbini tapmış olduğunu qəbul edək. Çünki “A” daha güclü ixracatçıdır və onun bazar payı da böyükdür. “A” nın bir məhsulunun  (tələb və maaş yüksək olduğu üçün) 10 AZN yə, “B” nin ki isə 7 AZN yə daxili bazarda satıldığını qəbul edək. Dediyimiz kimi güclü iqtisadiyyata sahib ölkə olaraq adlandırdığımız ölkə eyni zamanda yüksək tələb və təklifə sahib ölkədir və elə eyni zamanda o böyük ixracatçı olduğuna görə də dünya qiymətləri də onun müəyyən edəcəyi səviyyələrdə stabitlənəcəkdir. Deyək ki, “A” ölkəsi öz məhsulunu daxili bazarın bir az üzərində, 12 AZN yə dünya bazarına ixrac etdi. Nəticədə “A” bu ticarətdən 10.000 (5000*2) AZN əldə edərkən, “B” isə 10.500 (3000*(12-7)) AZN gəlir əldə edəcəkdir. Nəticədə dünya ticarətində böyük ölkənin xarici ticarət həcmi böyük olsa da, daha kiçik ölkə daha qazanclıdır. Bu iqtisadiyyatda “ÖNƏMSİZ OLMANIN ÖNƏMİ” adlandırılır. Real həyatda isə bunun ən yaxşı örnəyi, Alnmanya və Hollandiyanın kənd təsərrüfatı məhsullarının dünya bazarındakı buna bənzən vəziyyətində ortaya cıxır. Bu ticarətdə Almanya daha  geniş xarici ticarət həcminə sahib olsa da , Hollandiya gəlirdən daha çox pay alan tərəfdir.

Elgun Oruclu

Author & Editor

Has laoreet percipitur ad. Vide interesset in mei, no his legimus verterem. Et nostrum imperdiet appellantur usu, mnesarchum referrentur id vim.