Böyütməyə ehtiyac yoxdur!

Nyutonun 3 cü qanununa görə hər hansı bir cism bir başqa cism ilə təmasda olduğu zaman onlar biri-birinin kütlələri nisbətində əks təsirə məruz qalacaqlar. Məsələn, velosipet sürməyə çalşarkən pedalları çevirdiyimizdə bizim pedalı çevirmə gücümüzə təkərin zincirləri, təkər və təkərin asfaltla sürtünmə qüvvəsi, əks istiqamətli külək v.s təsir edəcəkdir. Nümunəni sadələşdirmək üçün deyə bilərik ki, futbol oynadığımız zamanı topa zərbə vurarkən eyni zamanda top da bizim ayağımıza öz kütləsi nisbətində müqavimət, yəni əks təsir göstərmiş olacaqdır. Qanunu ümumiləşdirəcək olsaq - təbiətdə bütün varlıqlar öz kütlələri nisbətində əks təsirə məruzdurlar. 

Fizikadan bəhs etdikdən sonra, bu günkü mövzuya daha da aydınlıq gətirmək üçün Azərbaycan dili ilə davam etmək istəyirəm. Xatırlayırsınızsa orta məktəb təhsili aldığımız zaman sifətin dərəcələri ilə tanış olmuşduq (kiçiltmə, çoxaltma dərəcələri). Balaca sözündəki “ca” əksəriyyətimizin yanlış etdiyi nümunələrdəndir. Yəni, balaca sözündəki “ca” əslində kiçiltmə deyil, çoxaltma dərəcəsidir. Daha da aydınlıq gətirsək, bala sözünü daha da kiçiltmək məqsədi ilə ona “ca” şəkilçisi əlavə edilərək cismin balacalığı qabardılmış olur. Bir qədər qarışıq görünsə də, buradakı “ca” şəkilçisi bala sözünün şiddətini artırmaq üçün istifadə edildiyindən kiçiltmə deyil, çoxaltma dərəcəsinin şəkilçisi kimi qəbul edilir.

Bu yazının məzmunu ötən yazılardan biri olan “Qarşılıqsız fədakarlıq, ali insan” məqaləsinə bənzəyir və digər məqaləni də oxuduqdan sonra, düşünürəm ki, aradakı əlaqəni təsbit etmək çox vaxtınızı almayacaq. Artıq anladığınız kimi bu məqalədə yaxşılıq etmək, xoş əməl və qarşılıq gözləmək kimi nüanslardan bəhs etməyə çalışacağam.

2023-cü ildə Türkiyədə baş verən zəlzələ bütün Azərbaycan xalqını üzüntüyə salmış və qardaş ölkə olaraq zəlzələdən zərər görənlər üçün yardım kampaniyalarına başlanılmışdı. Baş verən zəlzələ zamanı Bakının bir sıra məntəqələrində yardım anbarları yaradılmış və həmin məntəqələrə axınlar o qədər çox olmuşdu ki, bir müddət sonra yardımların qəbulu müvəqqəti dayandırılmışdı. Öz gözlərimlə müşahidə etdiyim mənzərəni bacardıqca canlandırmağa çalşacağam. Bölgələrdən içi isti geyimlərlə, təmizlik vasitələri ilə və xarab olmayan ərzaqlarla dolu avtobuslar anbarların qarşısında tıxac yaratmışdı. Bakıdan və yaxın şəhərlərdən isə axının ardı-arası kəsilmirdi. Anbarlarda qəbul işləri könüllü Azərbaycan vətəndaşları tərəfindən sözün əsl mənasında “könüllü” həyata keçirilirdi. Gətirilən yardım vasitələri ciddi operativliklə çeşidlənmək üçün uyğun məntəqələrə paylanılırdı. Bağlanamı daşıyan, onu uyğun könüllüyə təhvil verən, çeşidləməni edən, karton qutuları açan və hətta “skoçu” açıb karton qutunun ağzını bərkidən şəxslər belə ayrılmışdı. Hər kəsin öz işi var idi və heç kim ağır və yüngül iş demədən işin gedişatına fokuslanmışdı. Belə də olmalı idi və birinci insanlıq adına, ikinci isə, qardaş ölkə olaraq bu bizim borcumuz idi.

Yəqin ki, Türkiyədə zəlzələdən zərər görmüş insanlara yardım dediyimiz zaman sizin də ağlınıza köhnəlmiş, qırmızı, Vaz 2107 avtomobili, onun üzərindəki hündür yük və həmin avtomobilin məşhurlaşdırılmış sahibi gəlir. Bəli, o şəxs də hər kəs kimi insanCAsına iş görmüşdü. O da bir Azərbaycan vətandaşı olaraq öz borcunu yerinə yetirmişdi. Amma, o qəhrəman deyildi və onun etdiklərini bu qədər böyütməyə, onun insan olaraq etdiklərinin sonuna şəkilçilər qoşaraq yaxşılığı böyütmək istəyərkən yaxşılığı bu qədər ucuzlaşdırmağa ehtiyac yox idi. Həmin şəxsin qısa müddətdə bu qədər populyarlıq qazamnası sözün sonuna böyüdülmək məqsədi ilə artırılan, amma əslində onu kiçildən şəkilçidən başqa bir şey deyildi. Biz həmin şəxsin bu əməlini (hansı ki, onun kimi minlərlə insan var idi) böyütməklə əslində yaxşılığın nə qədər kiçildiyini göstəmiş olduq. Bəzi mülahisələr onun kasıb olması, bəzi fikirlər onun köhnə avtomobilə sahib olması üzərində cəmləndi. Bir insanın yardım əli uzatmasının onun imkanı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Əgər həmin avtomobili günlər içində məşhurlaşdıran adamlar yardım vaxtı həmin məntəqələrdə yetəri qədər zaman keçirsəydilər görərdilər ki, vətəndaşlarımızın bəziləri nəinki avtomobil, hətta velosipetdə, belində yardım azuqəsi gətirib. Məsələnin digər tərəfi isə, əslində gözlə görülməyən yetərincə imkanlı və imkansız şəxslər var idi ki, həmin zaman zərər çəkmişlərə maddi yardım göstərməklə öz borcunu yerinə yetirmişdi. Düşünürəm ki, edilmiş yardım və onun edilmə şəklinin heç bir fərqi yoxdu və edilən yaxşılıqlar bu qədər şişirdilməməlidir. Şişirdilməməlidir ki, insanlar yaxşılığı qarşılıq, populyarlaşma üçün deyil, könüllü etmiş olsunlar. Uzun sözün qısası yenə də öz fikirlərimə əsaslanaraq bildirirəm ki, həmin qırmızı avtomobilin bu qədər məşhurlaşdırılması cəmiyyətimizdə insanlıq və yaxşılıqdan xəbərsiz olan xeyli insanın olduğunu göstərmiş oldu. Media həmin xəbəri paylaşaraq yaxşılığı bir qat ucuzlaşdırdısa, cəmiyyətimiz də həmin məlumata bir başqa heyranlıqla yanaşmaqla insanlığı bir neçə ton daha da kiçiltdi. Yəni, görünən odur ki, müasir cəmiyyət yaxşılığı o qədər həsəd aparır ki, normal insanlıq borcu bu qədər məşhrlaşdırılır və media alətinə çevrilir. Biz Azərbaycan mediası, xalqı olaraq həmin fəlakətdə insanlıq adına böyük işlər gördük, amma bu və bənzəri xəbərləri gündəm etməklə əslində yaxşılıq etməyin nə qədər nadirləşdiyini etiraf etmiş olduq. Bir başqa sözlə, həmin şəxsi böyütməyə çalışarkən, insanlığı kiçiltmiş olduq. Hər birimizə insanCA duyğular yaşamağı arzu edərək bu məqaləni yekunlaşdırıram. Nyuton qanunu və sifətin dərəcələri ilə, bu məqalənin arasındakı əlaqəni qurmağı yazılarımı daimi oxuyan, düşünən oxuyucularıma buraxıram.

Qarşımıza çıxan maneə nə qədər böyükdürsə onun bizdə buraxdığı əks təsir o qədər qalıcı olacaqdır. Laqeyidlik və qarşılıq güdərək yaxşılıq etmək böyüdükcə onun qarşılıqsız fədakarlığa etmiş olduğu əks təsiri o qədər ağır olacaqdır (Nyutonun 3 cü qanunu). Bu səbəbdən cəmiyyətin bəzi kütlələri nadir halda qarşılaşdıqları könüllü yaxşılıqları, daha sıx-sıx qarşılaşdıqları pislik üzərində qəbələ kimi dəyərləndirirlər. Zərrənin böyük əks təsir üzərindəki qələbəsi kimi.

Elgün Oruclu.

Elgun Oruclu

Author & Editor

Has laoreet percipitur ad. Vide interesset in mei, no his legimus verterem. Et nostrum imperdiet appellantur usu, mnesarchum referrentur id vim.