Yoxsul Ərazilərə Yox, Yoxsul Əhaliyə Yardım Etmək Lazımdır.

Amerikan İqtisadçı Edvard L. Qlaeser  12.08.1999 cu il tarixli The Wall Street Jurnalında nəşr edilmiş “Yoxsul yerlərə yox, yoxsul insanlara yardım etmək lazımdır” başlıqlı məqaləsi ilə prezident Klintonun “Yeni Bazar”adlı altı şəhərdə yoxlulluğu azaldmağa yönəldilmiş programına qarşı çıxmışdır. Yazara görə Prezident Klintonun həyata keçirməyə çalışdığı bu program kifaət qədər qüsurludur və bu program ancaq bir neçə kasıba kömək edə biləcək. Ona görə program iqtisadiyyatın ilkin iqtisadi qaydasını pozur və program ərazilərə deyil, insanlara yardım üçün nəzərdə tutulmalıdır.

            Məsələyə fikir versək görərik ki, həqiqətən də yoxsulluqla mübarizə adı altında yoxsul ərazilərə dövlət yardımları bəzən nətic vermir, çox vaxt isə qismən nəticə verir. Məsələn ərazilərlə əlaqəli nəzərdə tutulmuş proqramlarla bağlı problem bu programlardan nəzərdə tutulan ya da kasıb ərazərin sifətini öz üzərində daşıyan, kasıb bölgələri kasıb edən əhalidən  çox, həmin ərazilərdəki mülkiyyət sahiblərinin bu yardımlardan qeyri-münasib şəkildə faydalanmasıdır. Məsələn, hökumət yoxsul ərazilərə investisiya qoyan firmalara vergi imtiyazı təklif edərsə, bu halda firmalar əmlak dəyərlərini və icarə haqlarını yüksəltməklə həmin ərazilərə yerləşəcəklər. Ya da, dövlət həyata keçirmiş olduğu hər hansı bir inkişaf programı ilə inşaatla əlaqəli bir şirkəti dəstəkləməsi orada yaşayan yoxsul əhali üçün heç də vacib olmayan, tələbsiz təklifləri ortaya çıxaracaqdır. Çünki, göz qamaşdıran mədəniyyət ocaqları, müasir standardlara cavab verən əyləncə məkanları, bahalı yeməkxanalar v.s. kasıb əhalinin etiyacı olmayacaq ya da süni yaradılmış bu etiyac uzun müddət tələblə dəstəklənə bilməyəcəkdir. Nəticədə bu əyləncə məkanlarından yenə də imkanlı şəxslər faydalanacaq və yenə də bu əyləncə mərkəzlərindən əldə edilən gəlirlər dövlətin vermiş olduğu yardımlarla əvvəlkindən də daha qazanc verici şəkildə sahibkarlara gedəcəkdir. Digər bir tərfdən də bu subsidiyalar hər nə qədər potansiyal iş yeri demək olsa da kasıb və eyni zamanda təhsil imkanları tərəfdən də o qədər yaxşı vəziyyətdə olmayan əhalinin böyük bir hissəsi bu yeni və müasir tipli iş yerlərində iş tapmaqda da çətinlik çəkəcəklər. Yəni, dövətin subsidiyalarla xərcləmiş olduğu miqdarın kasıb əhaliyə deyil, kasıb ərazilərə yönləndirilməsi subsidiyaların çiyin təsirini azaldacaqdır.

Başqa ortaya çıxabiləcək bir amil də, dövlət tərəfindən bu şəkildə ayrılmış subsidiyalar ərazilərdə süni, gözəllilərin salınmasına gətirib çıxara biləcəkdir ki, bu da ərazini bahalı turizm bölgəsinə çevirəcəkdir. Çünki, əksər hallarda suni olaraq sonradan salınmış turistik bölgələr yanlızca bahalı turizmi inkişaf etdirir ki, bu da kasıb əhalisi olan yerli xalqı günü gündən yüksələn qiymətlərlə daha da təhdid edəcəkdir.

            Yoxsulluğun azaldılmasında Edvard Qleaser kimi mən də belə düşünürəm ki, ən yaxşı yol əraziyə deyil əhaliyə yardımların edilməsidir. Bunlara gəlir vergilrində endirimlərin edilməsi, yerli əhalinin istehlak və iş tələbinə uyğun istehsal yerlərinin açılması, azgəlirli ailələrin çoxmənzilli binalarla güzəştli şərtlərlə təmin edilməsi aid edilə bilər. 

Elgün ORUCLU

Elgun Oruclu

Author & Editor

Has laoreet percipitur ad. Vide interesset in mei, no his legimus verterem. Et nostrum imperdiet appellantur usu, mnesarchum referrentur id vim.